រឿងរបស់លោកតាដំបងក្រញូង ជារឿងរបស់ខ្មែរ ឬ របស់មន ?

សម្រាប់និមិត្តរូប​របស់​ខេត្ត​បាត់ដំបង មានមនុស្ស​ភាគច្រើន​គឺស្គាល់​ថា​ជារូប​តា​ដំបងក្រញូង ដែល​ប្រវត្តិ​របស់​គាត់ មាន​ជាប់ទាក់ទង​ទៅ​នឹង​ពង្សាវតារ​បែប​ព្រេងនិទាន​របស់​ខ្មែរ ។ រឿង​នោះដំណាលអំពី​មាណព​ម្នាក់ដែល​រកស៊ីកាប់អុសកាប់ឈើ​នៅក្នុងព្រៃ ជាមួយ​អ្នកភូមិផង​ជាមួយ​គ្នា តែ​ដោយ​គាត់មាន​កំលាំងកំហែង​ខ្សោយជាង​អ្នកដទៃ គេក៏ទុក​ឲ្យ​គាត់​នៅ​ដាំបាយ​សម្រាប់​អ្នកផ្សេងទៀតហូប ។ ថ្ងៃមួយ​ពេល​កំពុង​ដាំបាយ គាត់បាន​រើស​មែកឈើ​មួយ​យកមកកូរ​បាយ ធ្វើ​ឲ្យ​បាយ​ទៅ​ជា​ខ្មៅ ដោយ​ខ្លាច​ត្រូវ​មាត់​អ្នក​ដទៃ គាត់ក៏ប្រឹង​ហូបបាយ​នោះ​រហូត​ដល់អស់ ក្រោយ​ពីហូប​បាយនោះអស់ គាត់​ក៏​ក្លាយ​ទៅ​ជា​មនុស្ស​មាន​កម្លាំង​មហិមា អាចលើក​ដើមឈើ​ធំមួយ​តែម្នាក់ឯង​បាន ។ ក្រោយ​ពី​ឃើញ​ថា​ខ្លួនឯង​ខ្លាំងក្លា និង​អង់អាច​បែបនេះ មាណពនោះក៏គិតចង់ដណ្តើម​អំណាច​ស្តេចផែនដី​ ដោយ ​បាន​ជ្រែក​រាជ្យ​ស្តេច​អង្គមុន នឹង​យក​ខ្សែស្រលាយ​រាជវង្ស​អង្គមុន យក​ទៅ​សម្លាប់ សូម្បី​តែ​ស្ត្រីពោះធំ​ក៏​យក​ទៅ​ដុត រហូត​ធ្វើ​ឲ្យ​ស្ត្រី​ពោះធំ​រាងចាស់ខែម្នាក់ ដែល​ជា​មហេសី​ស្តេចអង្គមុន បានបន្សល់ទុក​កូនប្រុសមួយ​នៅ​កណ្តាល​ភ្នក់ភ្លើង ហើយ​ក្មេង​នោះ​ត្រូវ​ភ្លើង​រោល​រហូតពិការ ពេល​ធំ​ឡើង​គេហៅ​គាត់ថា​ព្រហ្មកិល ។ ស្តេចដំបងក្រញូង បាន​ឲ្យហោរាទស្សន៍ទាស​ ហើយ​ដឹង​ថា​ខ្លួន​នឹង​ត្រូវកំចាត់ដោយ​ទេវបុត្រ​ជិះសេះស. ដែល​ជា​ព្រហ្មកិល ហើយ​នៅពេល​ព្រហ្មកិល​ជិះសេះស.រំលង​លើ​វាំង​របស់ស្តេច​ដំបងក្រញូង ស្តេចដំបងក្រញូង​ក៏ចោលដំបង​នោះ​ទៅលើ​ ហើយ​ដំបង​នោះ​ក៏ធ្លាក់​បាត់​នៅ​ទឹកដី​ខេត្ត​បាត់ដំបង​សព្វថ្ងៃ ទើប​បាន​ជាមាន​ឈ្មោះ​ថា​បាត់ដំបង​ដូច្នេះ ។

(លោកអ្នកអាចអានរឿងបន្ថែមនៅតំណភ្ជាប់នេះបាន)

នៅសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតឡាវ មាន​ខេត្ត​មួយ​ឈ្មោះថាខេត្ត​ខាំមួន នៅ​ទីនោះ​មាន​ប្រវត្តិ​ទាក់ទង​នឹង​ស្តេច​មួយ​អង្គ​មាន​ព្រះនាម​ថា​ស្រីគោត្របង ដែល​មកដល់សព្វថ្ងៃ ក៏​នៅ​មាន​ចេតិយ និង​មាន​ការសាងសង់ជារូប​តំណាង​នៅ​ទីនោះផងដែរ ។ ប្រវត្តិ​រឿងព្រេងឡាវ​ទាក់ទង​ទៅនឹង​ស្រីគោត្របង គឺ​មាន​រឿង​ដំណាល​ប្រហាក់ប្រហែល​ទៅនឹង​រឿង​របស់​ដំបងក្រញូង​របស់​ខ្មែរដែរ គឺ​មានមាណពម្នាក់ មាន​សុខភាព​ខ្សោយ ពេល​ចូលទៅ​កាប់អុស គេក៏ទូកឲ្យ​នៅដាំបាយ ហើយ​គាត់ក៏បានរើស​មែកឈើ​មួយ​យកមក​កូរ​បាយ ធ្វើ​ឲ្យ​បាយ​ឡើង​ខ្មៅ ហើយ​គាត់ក៏​ហូប​បាយ​នោះតែ​ម្នាក់ឯង ជាហេតុ​ធ្វើ​ឲ្យ​គាត់​មាន​កម្លាំងខ្លាំងក្លា រហូត​អាច​ឡើង​ដឹកនាំតំបន់​មួយ នៃ​ខេត្ត​ខាំមួន​បច្ចុប្បន្ន ។ ស្រីគោត្របង បាន​រៀបអភិសេក​នឹង​បុត្រី​របស់​ស្តេច​នៅនគរនោះ តែស្តេចនោះតែងតែ​ខ្លាច​ស្រីគោត្របង​ជ្រែករាជ្យ​របស់​ខ្លួន ទើប​ធ្វើឲ្យ​​ស្តេច​នៃ​នគរ​នោះ​បាន​ប្រើល្បិច​ហៅ​ស្រីគោត្របងទៅ​ចូលរួមពិធី​មួយ​នៅក្នុង​វាំង​របស់​ខ្លួន ហើយ​បាន​រៀបចំគន្លឹះ​ជា​លំពែងដែក​នៅក្នុង​បង្គន់ ពេល​ស្រីគោត្របង ចូល​ទៅប្រើបង្គន់ ក៏ត្រូវ​លំពែង​ដែក​នោះ​ចាក់ពីគូទ រហូត​ដល់​ក្បាល​ស្លាប់​មួយ​រំពេច ។ សាកសព​របស់​ស្រគោត្របង ត្រូវ​បាន​គេ​អូសទម្លាក់​បណ្តែត​ចោល​តាមទឹក​ទន្លេ​មេគង្គ នៅពេលហូរ​មកដល់​ខេត្ត​ខាំមួន ប្រជាជន​នៅទីនោះ​ស្គាល់​ថា​ជា​អ្នកគ្រប់គ្រង​របស់​ខ្លួន ក៏​នាំ​គ្នា​ស្រង់សាកសព​ចេញ​ពីទឹក និង​សាង​ជា​ចេតិយ​ធំមួយ​តម្កល់​សាកសព​របស់គាត់​រហូត​មក ។

មាន​ឯកសារ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​មួយ​ចំនួន​ទៀត បាននិយាយ​ថា ស្រីគោត្របង គឺជា​រាជាណាចក្រ​ព្រះពុទ្ធសាសនា​មួយ​របស់​មន ដែលមាន​អាណាបរិវេណ​នៅ​តំបន់​ភូមិភាគ​ឥសាន​របស់​ថៃ គឺ​នៅ​ខាងលើបន្តិច​នៃ​ខេត្តសុរិន្ទ ស្រីស្លកែត និង​បុរីរម្យ​ និង​នៅ​ភូមិភាគកណ្តាល​របស់​ឡាវ ហើយ​រាជាណាចក្រ​របស់​មននោះ គឺ​មាន​ភាព​រុងរោចន៍​នៅ​សតវត្ស​ទី ៥ និង ទី ៦ នៃ​គ្រឹស្តសករាជ ដោយ​មូលដ្ឋាន​សំខាន់​នៃ​រាជាណាចក្រ គឺ​ស្ថិត​នៅ​ខេត្ត​នគរភ្នំ ខាង​ឆ្វេង​ទន្លេ​មេគង្គ នៅក្នុងប្រទេសថៃ​សព្វថ្ងៃ និង​ស្ថិត​នៅខេត្ត​ខាំមួន ខាងស្តាំ​ទន្លេ​មេគង្គ នៅក្នុង​ប្រទេស​ឡាវ​សព្វថ្ងៃ ។ សិល្បៈ វប្បធម៌​របស់​មនមួយ​ចំនួន​នៅក្នុងតំបន់នោះ គឺ​មាន​អាយុកាល​មុន​ ឥទ្ធិពល​នៃ​សិល្បៈ និង​វប្បធម៌​របស់​ខ្មែរ​នៅ​តំបន់នោះ​ទៅទៀត ដែល​នេះ​បង្ហាញ​អំពី​ការកាន់កាប់​ទឹកដីនេះ​ពីដំបូង​ដោយ​មន ក្រោយ​មក​ដោយ​ខ្មែរ និង​បន្ត​ដោយ​ឡាវ និង​ថៃ ។

ងាកមក​មើល​ខេត្ត​បាត់ដំបង​វិញ នៅសម័យ​ថៃ​គ្រប់គ្រង​ខេត្ត​នេះ ដោយ​ឲ្យ​ខ្សែស្រលាយ​របស់​ស្តេចត្រាញ់​ខ្មែរ​គ្រប់គ្រង គឺ​ឧកញ៉ាចៅហ្វាប៉ែន គ្រប់គ្រង​តាំងពី​ចុង​សតវត្ស​ទី ១៨ រហូត​ដល់​ដើម​សតវត្សទី ២០ ។ នៅពេលនោះ​ថៃ​ហៅ​ខេត្ត​បាត់ដំបងថា ព្រះត្របង គឺ​មាន​ឈ្មោះ​ស្រដៀង​គ្នា​នឹង​ ស្រីគោត្របង ដែរ ប្រហែល​ពាក្យ​ថា​ ត្របង នេះ គឺ​ជាពាក្យ​មន មាន​ន័យ​ថា​ដំបង​ហើយ​មើលទៅ ព្រោះ​ថា​ពាក្យមាន​ព្យាង្គ​តម្រួត​ជើង «រ» ភាគច្រើន មិនមែន​ជា​ភាសា​ថៃ ឬ​ឡាវ នោះទេ ។​ គោរមងារ​របស់​ស្តេចត្រាញ់​គ្រប់គ្រង​តំបន់​នោះ​ពីបុរាណ មាន​ងារ​ថា គទាធរ ឬ​បញ្ចេញ​សម្លេង​ជា​ភាសាថៃ​ថា កថាថន ដូចមាន​ពាក្យ​ហៅ​លោក​ម្ចាស់​បច្ចឹម ដែល​ធ្លាប់​គ្រប់គ្រង​បាត់ដំបងថា កថាថន​ឈុំ (ជុម) ។ ពាក្យ​ថា​ គទាធរ នេះ ជាភាសា​សំស្ក្រឹត មានន័យ​ថា អ្នកកាន់ដំបង ឬ​ក៏​អ្នក​ដែល​ប្រើ​ដំបង​ជា​អាវុធ ហើយ​ គទាធរ​ នេះ គឺ​ជា​ឈ្មោះ​មួយ​របស់​តួអង្គ ភីមៈ ជាត្រកូល​បណ្ឌវៈ នៅ​ក្នុង​រឿង​មហាភារតៈយុទ្ធ ដោយសារតែ​ភីមៈ ជា​អ្នក​ជំនាញ​ខាង​ប្រើ​ដំបង ។ ខ្ញុំ​មិនដឹង​ថា​គោរម​ងារ​ គទាធរ នេះ មាន​មក​តាំងពីពេល​ណានោះទេ ប៉ុន្តែ​ខ្ញុំ​គ្រាន់​តែ​ដឹង​ថា​ការដាក់​គោរមងារ​ឲ្យ​អ្នក​គ្រប់​គ្រង​ខេត្ត​ខណ្ឌ​ពីបុរាណ តាម​ឈ្មោះ​នៃ​មេទ័ព ឬ​ក៏តួអង្គសំខាន់​នៅក្នុង​រឿង​មហាភារតៈ គឺ​មាន​នៅក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ​រហូត​ដល់​ដើម​សម័យ​អណានិគម​បារាំង ជាក់​ស្តែង​គឺ​ឈ្មោះ​ឧកញ៉ា អរជូន ឬ​អរជុន នៅ​ខេត្ត​ត្បូង​ឃ្មុំ ដែល​ងារនេះ​យើងឃើញ​ថា​មាន​នៅក្នុង​រឿងទុំទាវ តាំងតែ​ពី​សម័យ​លង្វែក ហើយ​អរជុន​នេះ ចាត់ទុក​ជាតួអង្គ​ដ៏សំខាន់បំផុត​មួយ​នៅក្នុង​រឿង​មហាភារតៈ ហើយ​នេះ​គ្រាន់តែ​ជាឧទាហរណ៍​មួយ​នៃ​ការប្រើ​ឈ្មោះ​តួអង្គ​នៅក្នុង​រឿង​មហាភារតៈ​យកមក​តាំងជា​គោរមងារ​នៅ​ក្នុង​ការគ្រប់គ្រង​ខេត្ត​ខណ្ឌ​របស់​ខ្មែរ​តាំងអំពី​បុរាណកាល​មក ។

ទោះជាយ៉ាងណា ក៏ខ្ញុំ​មិន​ហ៊ាន​សន្និដ្ឋាន​យ៉ាង​ប្រាកដប្រជា​ថា​រឿង​តាដំបង​ក្រញូង គឺ​ជា​រឿង​ដែលកើតឡើង​នៅក្នុង​ប្រវត្តសាស្ត្រ​ខ្មែរ ឬ​ក៏​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​របស់មននោះដែរ វា​បាន​ក្លាយ​ទៅ​ជារឿងនិទាន​រួម​គ្នា​នៃ​ជាតិសាសន៍​នៅក្នុង​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ដីគោក​រួចទៅហើយ គឺ​មិនខុសគ្នា​អំពី​រឿង​ធនញ្ជ័យ​នោះទេ ។

អត្ថបទ : សុវណ្ណរដ្ឋ

ទោសប្រហារជីវិត សម័យលោកម្ចាស់

មុនឆ្នាំ​ ១៩០៧​​ កំឡុងពេលបាត់ដំបងស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់លោកម្ចាស់​ មានការកាត់ទោសប្រហារជីវិត​ ដល់ជនណាដែលប្រព្រឹត្តបទល្មើសខុស នឹង ច្បាប់ដែល​លោកម្ចាស់តែងតែបង្កើតអោយគោរពតាមតែទំនើងចិត្ត​។ ការកាត់ទោសប្រហារជីវិត​ គឺគេប្រើដាវដើម្បីកាត់ក្បាល។​ ដាវដែលប្រើសំរាប់ប្រហារជីវិតរបស់លោកម្ចាស់​ មានឈ្មោះថា​ ស្រីខ្មៅ។​

រូបភាពតំណាង

អ្នកស្រុកតែងនិយាយថា ដាវស្រីខ្មៅនេះ មុដខ្លាំងណាស់ គឺគេអាចកាប់ទៀនដែលដោតបញ្ឈរអោយដាច់ជាពីរបានដោយមិនដួល​ លុះត្រាតែយើងយកដៃទៅប៉ះ​ ទើបទៀននោះដួល។ ដាវនេះមានតំណមខ្លាំងណាស់​ តែកាលណាដកចេញពីស្រោមហើយ​ គឺត្រូវតែកាត់ក្បាលអោយបាន២នាក់។​ ដោយសារតែមនុស្សសម័យនោះ​ មានភាពស្លូតត្រង់ ​មានថ្ងៃមួយដល់ថ្ងៃត្រូវប្រហារជីវិតជនល្មើស ជនល្មើសក៏ត្រូវធ្វើដំណើរទៅមាត់រណ្តៅ​ ដើម្បីធ្វើការប្រហារជីវិត​ តែដោយសារថ្ងៃនោះ​ អ្នកទោសមានតែម្នាក់ ពិជ្ឍឃាត ក៏ប្រាប់អ្នកទោសថា​ មិនមានដៃគូ ដូចនេះអ្នកទោសអាចទៅផ្ទះវិញ ដោយរស់នៅជុំបងប្អូនធម្មតា រង់ចាំដល់ថ្ងៃមានដៃគូ។ ​លុះដល់ថ្ងៃមានគូ ភ្នាក់ងារខាងតុលាការ ក៏ទៅហៅអ្នកទោសដល់ផ្ទះ ដើម្បីយកមកប្រហារជីវិត។ រណ្តៅប្រហារជីវិត​ ត្រូវបានគេជីកនៅខាងកើតស្ទឹង ម្តុំត្រង់ស្ពានរថភ្លើង​( បច្ចុប្បន្នម្តុំ​ផ្លូវភូមិចិន ហួសជិតដល់ស្ពានរថភ្លើងរួចបត់ឆ្វេង) ។ ពេលទៅដល់មាត់រណ្តៅ គេចាប់អ្នកទោសអោយលត់ជង្គង់​ គេមិនចង់ដៃ ឬ​ ជើងទេ គឺគេយកតែក្រណាត់ខ្មៅមកចងបិទភ្នែកអ្នកទោសតែប៉ុណ្ណោះ។ គេសៀតផ្កាក្រហមនៅត្រចៀកអ្នកទោសផងដែរ។  ហេតុនេះហើយ ទើបចាស់ៗសម័យនោះ ហាមក្មេងៗ មិនអោយលេងចងសៀតផ្កាក្រហមនៅត្រចៀកឡើយ ព្រោះវាដូចជាអ្នកទោសដែលគេរៀបនឹងប្រហារជីវិត ។ពេជ្ឍឃាត មានពីរនាក់​ មួយជាអ្នកឈរខាងមុខ​​ ឈរជន្លរដាវដាក់អ្នកទោស  មួយទៀតជាអ្នកកាត់ក្បាលឈរនៅខាងក្រោយ រួចគេទំលាក់អ្នកទោសចូលរណ្តៅ ហើយគេយកក្បាលទៅដោតនៅនឹងផ្លូវរ៉បមាត់ស្ទឹង ជិតស្ពានរថភ្លើងសព្វថ្ងៃ។

ប្រវត្តិភូមិដូនទាវ

កាលពីក្រោយឆ្នាំ១៧៩៥ គ្រួសារចៅហ៊ាបែន​​ មកពី​លង្វែក​​​ ដែលក្រោយមកគេហៅថា គ្រួសារអភ័វង្ស ដែលគ្រប់គ្រង់ខេត្តបាត់ដំបង​​ និង សៀមរាបទាំងមូល។ គាត់ជាមេត្រកូលអភ័យវង្ស​ ដែលតំណចុងក្រោយនៃគ្រួសារនេះគឺ លោកកថាថនឈុំ ដែលជាខ្សែរចុងក្រោយគេនៃ គ្រួសារត្រកូលអភ័យវង្ស នេះ។ ចៅហ្វ៊ាបែន មានប្រពន្ធមួយឈ្មោះ នាងទាវ ។ បើតាមឯកសារ ព្រះគ្រូសិរីសត្ថា កែវសាង បាននិយាយថា ថ្ងៃមួយ នាងទាវ ដែលជាប្រពន្ធ របស់ចៅហ្វ៊ាបែន មានការនឹករលឹកស្រុកកំណើតខ្លួនខ្លាំងពេក ក៏សុំលាចៅហ្វ៊ាបែន ត្រលប់ទៅស្រុកវិញ តែចៅហ្វ៊ាបែន មិនព្រមអនុញ្ញាតិអោយត្រលប់ទៅស្រុកវិញទាល់តែសោះ។

វត្តក្តុលដូនទាវ

នាងទាវក៏លួចរត់តាមទូក តាមស្ទឹងសង្កែត្រលប់ទៅស្រុកវិញ។ សុំបញ្ជាក់ថា កាលសម័យនោះ ការធ្វើដំណើរទៅស្រុកខ្មែរ (ហៅថាស្រុកខ្មែរ ដោយសារពេលនោះបាត់ដំបង ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សៀម) ត្រូវធ្វើដំណើរពីកំពង់ផែនៅមុខ ព្រែកមហាទេព (សព្វថ្ងៃ មុខមន្ទីរពេទ្យបង្អែកខេត្ត) រួចឆ្ពោះទៅកំពង់ផែ ធំដែលប្រសព្វរវាងបាត់ដំបង និង ស្រុកខ្មែរ គឺនៅ បាក់ព្រា ដែលជាកំពង់ផែដ៏សំខាន់ របស់បាត់ដំបង។ នៅពេលនោះ ចៅហ្វ៊ាបែន ក៏ដឹងទាន់ ក៏ចាត់បាវបំរើរបស់ខ្លួន អោយតាមនាងទាវ ដោយបញ្ញាតិថា បើទាន់ត្រង់ណាអោយសំលាប់ចោលត្រង់នោះ ។ ពួកបាវបំរើ ក៏តាមទាន់នាងទាវ ហើយសំលាប់ក៏សំលាប់នាងទាវដោយកប់ត្រង់ ក្បាលជ្រោយដូនទាវ (សព្វថ្ងៃជ្រោយនោះជាផ្លូវកោងខ្លាំង ទីមួយ បើយើងជិះពីវត្តក្តុលទៅ ផ្សារដូនទាវ)។
ក្រោយមកខ្មោចនាងទាវក៏ខ្លាចជាបីសាច សំរាប់ទទួលក្រយាបូជាពីអ្នកដំណើរតាមស្ទឹងសង្កែទៅមក។ ហេតុនេះហើយទើប គេហៅម្តុំនោះថា ដូនទាវ រហូតដល់សព្វថ្ងៃ៕

វត្តក្តុលដូនទាវ

ពិធីបុណ្យខ្មោច នៅសម័យលោកម្ចាស់

អ្នកស្រុកបាត់ដំបង ជំនាន់នោះ មានទំលាប់ម្យ៉ាងក្នុងការធ្វើបុណ្យខ្មោច ខុសពីអ្នកស្រុកប៉ែកខាងកើត (សំដៅលើអ្នកភ្នំពេញ កំពង់ចាម ព្រៃវែង…) បើមានមនុស្សស្លាប់ គេតែធ្វើបុណ្យតែបន្តិចបន្តួច ក៏យកខ្មោចនោះទៅកប់មួយអន្លើសិន។ គេមិនធ្វើបុណ្យធំដុំទេ ព្រោះគេយល់ថា គ្រួសារកំពុងមានទុក្ខហើយ មានលុយកាក់តិចតួច។ ចាប់ពីពេលនោះមក គ្រួសារសពត្រូវខិតខំ រកលុយកាក់បំរុងធ្វើបុណ្យខ្មោចនោះ នៅពេលណាមួយអោយបាន អធិកអធម។ ក៏ប៉ុន្តែតាមធម្មតា មានតែពួកអភិជនទេ ដែលអាចធ្វើបុណ្យខ្មោចគ្រួសារគេបានអធិកអធមសប្បាយ។ អ្នកក្រធ្វើបុណ្យខ្មោចយ៉ាងស្តួចស្តើងដោយវិធីសង្ខេប ក៏យកទៅកប់ឬដុតទៅ។ អ្នកមានធនធានតិចតួច ច្រើនរួមគ្នាជាសមាគម ធ្វើបុណ្យខ្មោច គ្រួសារខ្លួន។

អ្នកក្រុងបាត់ដំបងនិយម យកកន្លែងមួយនៅខាងអាគ្នេយ៏ កំផែង់ត្រង់មាត់ស្ទឹងដើម្បីធ្វើបុណ្យខ្មោច។ គេនិយមគាស់ខ្មោច ដែលកប់យកមកធ្វើបុណ្យនៅរវាងខែ ផល្គុន ចេត្រ និង ពិសាខ ដែលជាពេលដែលអ្នកផងទំនេរផុតពីការស្រែចំការ ហើយជារដូវល្អគ្មានភ្លៀង។ បើកាលណាគេធ្វើបុណ្យខ្មោច ដែលគាស់ពីដីមកយ៉ាងនេះ គេនិយមអោយមានល្បែងប្រជាប្រិយ៏ ល្ខោនរបាំ ដូរ្យតន្ត្រី អុជកាំជ្រួច ភ្ញីទៀន ហើយច្រើនមានប្រកួត កីឡាប្រដាល់ទៀតផង។ តែបើគេធ្វើបុណ្យខ្មោចដែលស្លាប់ភ្លាមៗ ដែលគេហៅថាខ្មោចស្រស់ នោះគេត្រូវសង្រួមចិត្តសំរួមអាត្មា ជាការកាន់ទុក្ខ មិនដែលអោយមានការសប្បាយល្បែងរបាំច្រៀងទេ។ គេតំកល់សពច្រើនយប់ច្រើនថ្ងៃ នៅក្នុងរោងបុណ្យ រួចទើបគេដង្ហែរសពកាត់តាមទីក្រុងហើយយកទៅដំកល់ក្នុង ភ្នំយោង ដើម្បីបូជា។ មានជួនកាល គេដង្ហែខ្មោចចេញពីរោងបុណ្យ នៅពេលយប់ទៅដំកល់នៅវត្តណាមួយ រួចទើបហែមកកាន់កន្លែងបុណ្យវិញនៅថ្ងៃបន្ទាប់។ ការដង្ហែនៅពេលយប់ អ្នកហែរត្រូវកាន់ចន្លុះ ឬ គោម។ គេហៅរបៀបហែរនេះថា “លួចសព”។

គេច្រើនសាងមេរុ ខ្ពស់ស្កឹមស្កៃ សំរាប់បូជាសពលោកទៅ អធិការវត្ត ឬ សម្តេចចៅ ​ ឬជាពិសេ សពលោកម្ចាស់។ គេដាក់សពលោកម្ចាស់ ឬ មន្ត្រីសង្ឃទីរាជគណៈក្នុងកោដ្ឋ ដែលមានសណ្ឋានផ្សេងៗ ទៅតាមកំរិតឋានន្តរសក្តិ។ គេនិយមធ្វើរូបទេវតាអំពី ចំបើង បិតក្រដាសយ៉ាងប្រិមប្រីយ៍ អោយកាន់ភ្លើងហើយគេបង្ហូតពីទីខ្ពស់ណាមួយនោះដុតសព។ គេច្រើនបូជានៅពេលយប់ ទើបឃើញជាទស្សីយ៍ភាពមួយដ៏រំភើប គឺ ឃើញទេវតាហាក់ដូចជាចុះមកពីស្ថានសួគ៏ យកភ្លើងមកបូជាសពនោះនៅពេលដែលគេអុជ កាំជ្រួចភ្ញីទៀន យ៉ាងទ្រហឹង អ៊ឹងអាប់។

សាសនាព្រះពុទ្ធនៅសម័យលោកម្ចាស់

វចនានុក្រមឡឺពើទីឡារូស ឆ្នាំ១៩៦៩ត្រង់ទំព័រ ១១៦៥ បានអោយកិត្តិយសខេត្តបាត់ដំបងថា ជា មជ្ឈមណ្ឌលព្រះពុទ្ធសាសនា ។ ពិតមែនហើយ ក្រុងបាត់ដំបងត្រូវតែមានកិត្តិយសជាមជ្ឃមណ្ឌលព្រះពុទ្ធសាសនាមែន ព្រោះក្រុងបាត់ដំបងមានវត្តអារាមច្រើនជាកេរ្តិដំណែលតាំងពីបុរាណមក។ វត្តអារាមខ្លះមានតំលៃណាស់ដូចជាវត្តកណ្តឹង វត្តសង្កែ វត្តដំរីស វត្តពោធិវាល វត្តពិភិទ្ធ វត្តក្តុល ។ល។

 


កិត្តិយសក្រុងបាត់ដំបងដែលជាមជ្ឃមណ្ឌល ព្រះពុទ្ធសាសនានេះ គឺជាកេរ្តិដំណែលតាំងពីបុរាណមក ព្រោះវត្តអារាមទាំងប៉ុន្មាន ដែលយើងឃើញសព្វថ្ងៃ សុទ្ធតែមានកំណើតតាំងពីមុន លោកម្ចាស់កថាថន ឈុំ សឹងតែទាំងអស់។ ព្រះឧត្តមព្រឹទ្ធាចារ្យ អ៊ុំសុខ វត្តតាមិម បានមានថេរដីការថា តាំងពីលោកដឹងក្តីកាលណា លោកមិនដែលឃើញគេសាងសង់វត្តថ្មីទេ។ លក្ខណៈប្លែកពីសម័យមកនេះ គឺវត្តខ្លះធ្លាប់ថ្កុំថ្កើង ដូចជាវត្តកណ្តាល វត្តសង្កែ វត្តដំរីស ឯវត្តដែលកើតមុនគេប្រហែលជា​វត្ត កំពង់អំពិល និង វត្តកណ្តឹង។


យើងមិនចាំបាច់ធ្វើអត្ថាធិប្បាយ អំពីព្រះពុទ្ធសាសនានេះ អោយវែងទេ ព្រោះមិនសូវខុសពីសព្វថ្ងៃប៉ុន្មានទេ។ យើងលើកយកតែលក្ខណៈ ដែលប្លែកមកកត់ទុកជាចំណាំទៅពេលក្រោយ។
លោកម្ចាស់តែបរិច្ចាកទ្រព្យសម្បត្តិ ប្រគេនជាបៀវត្សសំរាប់ព្រះសង្ឃគ្រប់វត្តទាំងអស់ក្នុងខេត្ត។ នៅសម័យនោះ គេមិនដែលធ្វើបុណ្យផ្កាប្រាក់ទេ។
ឯបុណ្យដទៃទៀតមានដូចសព្វថ្ងៃតែមានទំលាប់ខ្លះដែលសព្វថ្ងៃគេបោះបង់ចោល។ លោកនេនឆាន់រួមថាសជាមួយក្មេងៗដែលជាកូនសិស្លោក តែមានបញ្ញតិមួយអោយលោកនេនឆាន់៣ម៉ាត់ មុនកូនសិស្ស។ សូមបញ្ជាក់ថានៅសម័យនោះ មិនទាន់មានពុទ្ធសាសនាខាងគណៈធម្មយុត្តិនៅឡើយទេ៕